Verbod op houtkachels komt dat er ?

Waar komt de discussie over een verbod op houtkachels vandaan?

De afgelopen jaren is er in Nederland steeds meer discussie ontstaan over de vraag of houtkachels verboden zouden moeten worden. Campagnes van Milieu Centraal, aandacht vanuit de Tweede Kamer en strengere lokale regels hebben ervoor gezorgd dat houtstook regelmatig in het nieuws verschijnt. De focus ligt daarbij vooral op de uitstoot van fijnstof, de negatieve effecten voor de gezondheid – met name PM2,5 – en overlast door rook en geur in de woonomgeving. Het milieu is daarmee centraal komen te staan in de discussie over haarden en kachels.

Wij krijgen bij DM Houtkachels in Wageningen dagelijks vragen van klanten die willen weten hoe het nu echt zit. Is het nog verstandig om te investeren in een kachel? Welke regels gelden er? Wij willen u daarom meer vertellen over het landelijke beleid, lokaal beleid én de rol van moderne houtkachels en het juiste stookgedrag helder op een rij.

Is er een landelijk verbod op houtkachels in 2026?

Het korte antwoord: nee. Er is in 2026 geen landelijk verbod op houtkachels in Nederland en er ligt ook geen concreet wetsvoorstel voor een landelijk stookverbod. U mag uw houtkachel gewoon bezitten en gebruiken.

Het is wel belangrijk om drie dingen te onderscheiden:

• Een volledig landelijk verbod op bezit of gebruik van houtkachels – dat bestaat niet.

• Landelijke emissie-eisen zoals de EcoDesign-richtlijn – die bepalen welke nieuwe kachels verkocht mogen worden. Alle kachels die nu nieuw verkocht worden moeten voldoen aan de EcoDesign 2022 regelgeving.

• Lokale stookverboden – gemeenten mogen het gebruik beperken bij bepaalde weersomstandigheden, in specifieke situaties of verbieden als de installatie van het rookkanaal of houtkachel niet voldoet aan het Besluit bouwerken leefomgeving.

Relevante nationale kaders zijn de Omgevingswet, het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de algemene zorgplicht die stelt dat rook, walm of stank geen onaanvaardbare overlast mag veroorzaken. Gemeenten kunnen via de algemene plaatselijke verordening of het omgevingsplan regels stellen aan het stoken van hout. Het landelijke beleid is echter gericht op het reguleren en schoner maken van haarden en kachels, niet op een algeheel verbod.

Europese regelgeving: waarom een landelijk houtkachel verbod juridisch lastig is

Binnen de Europese Unie geldt het principe van vrije handel. Zolang een houtkachel voldoet aan de Europese productregels, mag die in elke lidstaat worden verkocht. Dat maakt het voor Nederland juridisch vrijwel onmogelijk om haarden en kachels als product te verbieden.

De EcoDesign-richtlijnen zijn sinds januari 2022 van kracht in Europa. Sindsdien mogen alleen nieuwe kachels op de markt komen die aan strengere emissie eisen voldoen:

Zo mag de maximale fijnstof uitstoot niet meer dan 40 mg per m³ en moet het minimale rendement 75% zijn.

Richting 2030 worden nog strengere eisen verwacht. Mogelijk wordt de maximale fijnstofuitstoot verlaagd naar circa 20 mg/m³ voor nieuwe toestellen. Die aanscherping is van toepassing op de verkoop van nieuwe kachels. Het is dus niet zo dat oudere modellen die al bij u in de woonkamer staan dan ineens verboden worden.

In welke gemeenten zijn er al regels over het hout stoken?

Hoewel er geen landelijk houtkachel verbod geldt, zijn gemeenten wel bevoegd om het gebruik van haarden en kachels lokaal te beperken. Steeds meer gemeenten stellen lokale stookverboden in bij ongunstige weersomstandigheden. Een overzicht van opvallend lokaal beleid:

• Amersfoort: hier geldt sinds oktober 2024 een stookverbod binnenshuis bij Stookwijzer code oranje of rood. In Amersfoort geldt dat boetes rond de €400 kunnen oplopen.

• Utrecht: sinds 1 januari 2025 is houtstoken in de open lucht verboden. Verder is er de ambitie om vanaf 2030 hout stoken binnenshuis met open haarden en houtkachels te verbieden.

• Amsterdam: vanaf 2027 worden geen nieuwe rookkanalen voor houtkachels toegestaan in bepaalde nieuwbouwprojecten. Tijdelijke stookverboden bij code oranje of rood worden overwogen.

• Rotterdam: een verbod op hout stoken in volkstuinen geldt vanaf 1 januari 2026.

Gemeenten kunnen tijdelijke stookverboden instellen bij ongunstige weersomstandigheden. De Stookwijzer – een adviesinstrument van het RIVM – geeft aan wanneer houtstook wordt afgeraden. Sommige gemeenten koppelen hun beleid aan dit instrument.

Het is verstandig om altijd het actuele omgevingsplan en de geldende regels van uw eigen gemeente te controleren voordat u een kachel koopt of laat installeren.

Waarom ligt hout stoken onder een vergrootglas?

De belangrijkste zorgen rond houtstook betreffen de uitstoot van fijnstof – zowel PM10 als PM2,5 – en schadelijke stoffen als polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) en stikstofoxiden. Bij onvolledige verbranding komen ook schadelijke stoffen en roet vrij. Bij verbranding van hout komt ook CO₂ vrij, ook al wordt hout vaak als hernieuwbare energiebron gezien.

Houtrook is een belangrijke bron van fijnstof in Nederland. Volgens het RIVM was sfeerverwarming met hout in 2023 verantwoordelijk voor circa 23% van de totale primaire PM2,5-uitstoot van Nederlandse bronnen.

Dit betekent echter niet dat 23% van het fijnstof dat we gemiddeld in Nederland inademen afkomstig is van houtkachels. Volgens het RIVM draagt houtstook door consumenten voor ruim 5% bij aan de jaargemiddelde PM2,5-concentratie in Nederland. In stedelijke gebieden kan dit oplopen tot ruim 8%, terwijl het aandeel in landelijke gebieden rond de 4 tot 5% ligt.

Het verschil tussen toestellen is bovendien groot. Een oude houtkachel of open haard kan aanzienlijk meer fijnstof uitstoten dan een moderne EcoDesign houtkachel. Hoeveel fijnstof daadwerkelijk vrijkomt, hangt daarnaast sterk af van het toestel, het gebruikte hout en de manier van stoken.

Gezondheidseffecten spelen vooral bij gevoelige groepen, zoals mensen met astma, COPD, hart- en vaatziekten, jonge kinderen en ouderen.

Verantwoord stoken vermindert de uitstoot van fijnstof aanzienlijk. Niet voor niets staat het milieu centraal in zowel de modernere Europese regelgeving als in de adviezen die wij bij DM Houtkachels geven.

Oude kachels en open haarden versus moderne houtkachel

In de discussie over een verbod op houtkachels liggen vooral de oude kachels en open haarden onder vuur. Een traditionele open haard heeft een rendement van slechts 10–15% en stoot veel meer fijnstof uit dan een moderne kachel. Oude houtkachels van vóór EcoDesign scoren eveneens slechter, zeker als ze slecht onderhouden zijn of verkeerd worden gebruikt.

Een moderne EcoDesign houtkachel biedt een heel ander beeld:

*De fijnstofwaarden zijn de emissiefactoren die worden gebruikt voor de Nederlandse emissieberekeningen en zijn uitgedrukt per hoeveelheid verstookte energie (GJ).

Volgens TNO scheelt een moderne houtkachel met het EcoDesign-keurmerk al gauw een factor vijf in fijnstofuitstoot ten opzichte van een conventionele houtkachel. Dit verschil is ook terug te zien in de emissiefactoren die voor de Nederlandse emissieberekeningen worden gebruikt: 507 g/GJ PM2,5 voor een conventionele houtkachel tegenover 93 g/GJ voor een EcoDesign-houtkachel. Dat komt neer op bijna 82% minder fijnstof per hoeveelheid verstookte energie.

Bron: TNO – Zonder extra beleid stijgt overlast houtrook door kachels (2023) en TNO – Prognoses van energie en emissies van houtkachels en haarden in woningen tot 2040 (2025).

Het vervangen van oudere modellen door moderne modellen kan daarom een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van de fijnstofuitstoot door houtstook. In de praktijk zien wij dat klanten die overstappen van een open haard naar een moderne inzethaard daarnaast veel minder hout nodig hebben om dezelfde ruimte te verwarmen.

Bij DM Houtkachels begeleiden wij klanten bij het ombouwen van open haarden met moderne inzethaarden. Wij vervangen ook verouderde toestellen door efficiënte vrijstaande kachels. Wij geven ook graag advies over het juiste type kachel en welk vermogen er nodig is voor uw woning.

Goed gebruik en goede installatie: zo voorkomt u dat uw kachel een probleem wordt

Zelfs de beste moderne houtkachel kan overlast geven als de installatie of het gebruik niet deugt. Verkeerd gebruik en slecht stookgedrag zijn vaak de werkelijke oorzaak van klachten uit de buurt. Drie pijlers zijn bepalend: een goede installatie, geschikt hout en de juiste manier van stoken.

Goede installatie:

• Keuze voor een passend (dubbelwandig) rookkanaal

• Afvoer minimaal 50 cm boven de nok van het dak laten uitkomen

• Juiste diameter en bochtconfiguratie om voldoende trek te garanderen

• Installatie door een gediplomeerd vakbedrijf zoals DM Houtkachels

Geschikt stookhout:

• Gebruik droog, onbehandeld hout met in ieder geval niet meer dan 18% vocht maar liever tussen de 12–15% vochtgehalte

• Loofhoutsoorten als eik, beuk, es, els en berk

• Geen geverfd hout, geïmpregneerd hout of plaatmateriaal – dit geeft giftige stoffen en extra rook

Juiste stookmethode:

• De Zwitserse methode (van bovenaf aansteken): de Zwitserse stookmethode zorgt voor een schonere verbranding en minder rookontwikkeling bij het aansteken van de houtkachel

• Nooit smoren of de kachel langdurig knijpen – dat veroorzaakt onvolledige verbranding

• Niet stoken bij mist of windstil weer, bij windkracht 1 of lager, of bij negatief stookadvies

Vergeet ook het jaarlijkse onderhoud niet: laat de schoorsteen vegen door een erkende specialist en controleer dichtingen, ruit, scharnieren en het rookkanaal op lekkages. Controleer daarnaast regelmatig op roetaanslag en zorg dat u de kachelruit veilig reinigt wanneer deze vervuild is. Wie verantwoord stokt met droog hout, een kwalitatief goede houtkachel en voldoende ventilatie, kan onder eventuele toekomstige strengere regels blijven stoken.

Komt er alsnog een landelijk stookverbod?

Niemand kan met zekerheid zeggen wat de politiek na 2030 precies gaat beslissen. Wat we wel weten: er ligt nu geen concreet wetsvoorstel voor een landelijk verbod op houtkachels. Strengere regels voor houtstoken zijn onderdeel van het Schone Lucht Akkoord, maar de focus ligt op maatregelen als:

• Aanscherping van emissie- en rendementsnormen

• Lokale stookverboden bij smog of windstilte

• Voorlichting over verantwoord stoken

Realistisch gezien worden oudere, sterk vervuilende toestellen sneller ontmoedigd. In dichtbebouwde stedelijke gebieden komen strengere lokale regels. Moderne, goed gebruikte houtkachels blijven naar verwachting toegestaan.

Wie nu kiest voor een moderne houtkachel met EcoDesign-keurmerk, een goede installatie en bewust stookgedrag, is het meest toekomstbestendig. Wij helpen klanten graag bij het beoordelen of hun woning, gemeente en persoonlijke situatie nog past bij het verwarmen met hout.

DM Houtkachels: verantwoord stoken in de praktijk

Bij DM Houtkachels in Wageningen werken wij al meer dan twintig jaar met haarden en kachels. In onze showroom staan meer dan 50 houtkachels opgesteld – vrijstaande modellen, inzethaarden, hangende kachels en speksteenkachels – van merken als Dik Geurts, Barbas, Contura, Jacobus en Morso. Al deze modellen voldoen aan de huidige eisen van EcoDesign.

Wat u van ons kunt verwachten:

• Persoonlijk advies over welke moderne kachel past bij uw ruimte, isolatie en lokaal beleid

• Volledige installatie van rookkanaal en kachel door gediplomeerde vakmensen

• Uitleg over het juiste stookgedrag zoals de Zwitserse methode en het belang van onbehandeld hout en droog hout

• Onderhoudsadvies voor een veilige, schone en langdurige werking

Onze insteek is helder: wie verantwoord stookt met een kwalitatief goede houtkachel en de juiste manier van gebruik hanteert, draagt bij aan schonere lucht. Als iedereen in Nederland achter dat principe staat, hoeft een landelijk verbod niet nodig te zijn. U bent van harte welkom in onze showroom voor advies op maat!