Creosoot is een brandbare, teerachtige substantie die zich tijdens het stoken kan ophopen in de schoorsteen. Voor iedereen die een houtkachel of open haard gebruikt, is het belangrijk om te weten hoe deze aanslag ontstaat. Creosoot vormt zich wanneer hout niet volledig verbrandt en rookgassen afkoelen in het rookkanaal. Vooral bij het gebruik van vochtig hout of een te lage verbrandingstemperatuur kan creosoot zich sneller vormen. Omdat deze aanslag het risico op schoorsteenbrand vergroot, is het belangrijk om creosoot tijdig te herkennen en de vorming ervan zoveel mogelijk te voorkomen.
Wat is creosoot en hoe ontstaat creosoot?
Bij het verbranden van hout komen rookgassen vrij die onder andere vocht, teerdampen en onverbrande deeltjes bevatten. Wanneer deze rookgassen afkoelen, kunnen teer en andere onverbrande bestanddelen condenseren op de binnenwanden van de schoorsteen. Hierdoor ontstaat creosoot, een bijproduct van een onvolledige verbranding waarbij niet alle brandbare stoffen worden verbrand. Bij een volledige verbranding ontstaan aanzienlijk minder teerachtige bestanddelen. De aanslag kan verschillende vormen aannemen, van een droge, roetachtige laag tot een harde, glanzende of kleverige afzetting. Creosoot ontstaat sneller wanneer u nat hout gebruikt, de luchttoevoer te ver afsluit en zo het vuur langdurig op een lage temperatuur laat smeulen. Ook een koud of slecht functionerend rookkanaal kan de vorming versterken.
Wat is het verschil tussen roet en creosoot?
Roet bestaat voornamelijk uit fijne koolstofdeeltjes die tijdens de verbranding ontstaan. Het vormt meestal een droge, zwarte aanslag die relatief eenvoudig kan worden weggeveegd. Creosoot bevat daarnaast gecondenseerde teerachtige bestanddelen en kan zich ontwikkelen tot een harde of kleverige laag. Vooral deze hardnekkige, teerachtige substantie is lastig te verwijderen en kan bij hoge temperaturen ontbranden. Niet iedere zwarte aanslag in de schoorsteen is dus automatisch creosoot.
Waarom is creosoot gevaarlijk?
Een ophoping van creosoot vormt een brandbare afzetting die bij hoge temperaturen kan ontbranden en een schoorsteenbrand kan veroorzaken. Een schoorsteenbrand kan temperaturen van meer dan 1.000 graden Celsius bereiken. Hierdoor kunnen scheuren in het rookkanaal ontstaan en kan grote schade aan de schoorsteen of woning worden veroorzaakt. Daarnaast kan een dikke afzetting de doorgang van rookgassen beperken. Hierdoor kan rook minder goed worden afgevoerd en neemt het risico op rookterugslag toe. Hoort u een hard loeiend geluid uit de schoorsteen of vermoedt u een schoorsteenbrand? Sluit de luchttoevoer van de kachel en gooi zand op het vuur voor zover dit veilig mogelijk is. Gebruik nooit water om de brand te blussen.
Hoe herkent u creosoot in de schoorsteen?
Creosoot is niet altijd eenvoudig te herkennen, omdat een groot deel van het rookkanaal niet zichtbaar is. Soms ziet u een zwarte, glanzende of kleverige aanslag bij de aansluiting van de houtkachel. Ook een sterke teerachtige geur kan op vervuiling wijzen. Bij moderne houtkachels is een zwart wordende kachelruit eveneens een belangrijke aanwijzing dat de verbranding niet goed verloopt. Dit ontstaat vaak door vochtig hout, onvoldoende luchttoevoer of een te lage verbrandingstemperatuur. Onder deze omstandigheden kunnen ook teerachtige stoffen in het rookkanaal neerslaan en creosoot vormen. Een sterk vervuild rookkanaal kan bovendien een oorzaak zijn wanneer uw houtkachel niet goed trekt. Ook roetophoping, een vogelnest of andere blokkades kunnen de rookafvoer belemmeren. Laat bij twijfel een ervaren schoorsteenveger een inspectie uitvoeren om vast te stellen of er creosoot aanwezig is.
Creosoot verwijderen: hoe werkt dat?
Creosoot verwijderen is afhankelijk van de hoeveelheid en het type aanslag. Losse roetachtige afzettingen kunnen vaak tijdens een normale veegbeurt worden verwijderd. Harde, verglaasde creosoot vraagt soms om een gespecialiseerde reinigingsmethode. Probeer hardnekkige aanslag niet zelf weg te branden door de kachel extra heet te stoken. Dit kan juist een schoorsteenbrand veroorzaken. Een professionele schoorsteenveger kan beoordelen welke behandeling nodig is en of het rookkanaal nog veilig gebruikt kan worden. Bij ernstige vervuiling kan aanvullend onderzoek noodzakelijk zijn.
Schoorsteen vegen: hoe vaak is dat nodig?
Door uw schoorsteen regelmatig te laten vegen voorkomt u dat roet en andere afzettingen zich blijven ophopen. Het advies is om de schoorsteen minimaal één keer per jaar door een deskundige schoorsteenveger te laten reinigen. Bij intensief gebruik of wanneer veel aanslag ontstaat, kan vaker laten vegen verstandig zijn. Een jaarlijkse reiniging is echter geen garantie dat alle soorten creosoot volledig verwijderd worden. De schoorsteenveger kan aangeven of aanvullende werkzaamheden nodig zijn.
Creosoot voorkomen met de juiste stookmethode
De belangrijkste manier om creosootvorming te beperken, is zorgen voor een zo volledig mogelijke verbranding. Een volledige verbranding zorgt ervoor dat minder onverbrande deeltjes en teerdampen in het rookkanaal terechtkomen. Daarbij spelen de kwaliteit van het hout, voldoende zuurstof en de temperatuur van de rookgassen een belangrijke rol. Om condensatie van teerachtige stoffen te beperken, is het belangrijk dat de rookgassen niet te sterk afkoelen. Een temperatuur boven ongeveer 120 graden Celsius in het rookkanaal kan daarbij als richtwaarde dienen, afhankelijk van de installatie en het meetpunt.
Gebruik goed droog haardhout
Stook uitsluitend onbehandeld, goed droog hout met bij voorkeur een vochtpercentage van 12 tot 15% en maximaal 18%. Nat hout bevat veel vocht, waardoor de verbrandingstemperatuur daalt en meer onverbrande deeltjes ontstaan. De houtsoort is daarbij minder belangrijk dan de droogte en kwaliteit van het hout. Gebruik nooit geverfd of geïmpregneerd hout. Lees ook welk hout geschikt is voor uw houtkachel.
Steek de kachel aan volgens de Zwitserse methode
Bij de Zwitserse stookmethode steekt u het vuur van bovenaf aan. Hierdoor warmt de verbrandingskamer geleidelijk op en kunnen vrijkomende gassen beter verbranden. Dit helpt om rookontwikkeling en de vorming van creosoot te verminderen.
Zorg voor voldoende luchttoevoer
Sluit de luchttoevoer niet te vroeg of te ver af. Een smeulend vuur veroorzaakt een onvolledige verbranding, waarbij meer schadelijke stoffen en teerdampen vrijkomen. Door verantwoord te stoken en de instructies van de fabrikant te volgen, kunt u de vervuiling van het rookkanaal beperken.
Hoe voorkomt u gevaarlijke creosootvorming?
Wanneer u goed droog haardhout gebruikt, voldoende luchttoevoer aanhoudt en de kachel niet smoort, ontstaat bij een goed functionerende installatie geen harde, glanzende creosootaanslag in de schoorsteen. Het hout verbrandt dan op de juiste temperatuur, waardoor teerachtige bestanddelen grotendeels worden verbrand. Laat uw schoorsteen daarnaast minimaal eenmaal per jaar vegen om eventuele roetafzettingen te verwijderen. Zo verkleint u het risico op schoorsteenbrand en blijft uw houtkachel veilig functioneren.
