Een open haard zorgt voor een gezellige sfeer door het zicht op de vlammen en het knisperende hout. Toch is een traditionele openhaard minder geschikt als hoofdverwarming: veel warmte verdwijnt via de schoorsteen en het vuur is lastig te regelen. Heeft u een open haard of overweegt u er een? Dan is het verstandig om te kijken naar het rendement, de veiligheid en de gevolgen voor de luchtkwaliteit.
Wat is een open haard?
Een traditionele open haard is een open stookplaats waarin hout op een rooster of rechtstreeks op de stookvloer brandt. Anders dan bij een gesloten houtkachel staat het vuur in directe verbinding met de woonkamer. Dat geeft vrij zicht op het vlammenspel, maar maakt de luchttoevoer en verbranding moeilijk te beheersen. Vooral in oudere woningen is nog een klassieke openhaard aanwezig. De vuurkorf of stookvloer ligt meestal in een gemetselde nis, met daarboven een bestaande schouw en een rookkanaal voor de afvoer van rookgassen.
Hoe werkt een open haard?
Bij het branden stijgen warme rookgassen op door de schoorsteen. De trek zorgt voor de aanvoer van nieuwe lucht vanuit de kamer. De juiste hoeveelheid lucht is belangrijk voor de verbranding, maar bij een open vuur gaat ook veel verwarmde kamerlucht verloren. Een afzuigkap of mechanische ventilatie kan de drukverhoudingen beïnvloeden. Daardoor kan rook terug de woonkamer in trekken. Laat een open haard daarom controleren wanneer u rook ruikt of problemen met de trek ervaart.
Wat is het rendement van een open haard?
Het rendement van een traditionele open haard ligt doorgaans rond de 10 tot 20 procent. Een groot deel van de warmte gaat via de rookgassen verloren; bij open haarden is dat warmte die door de schoorsteen verloren gaat. Ook verwarmde kamerlucht kan via de schoorsteen verdwijnen wanneer de centrale verwarming aanstaat. Een moderne houtkachel gebruikt de energie uit dezelfde hoeveelheid hout veel efficiënter.
Wat zijn de voordelen en nadelen van een open haard?
De belangrijkste voordelen zijn de gezelligheid, het directe zicht op het vuur en het karakteristieke geluid van brandend hout. Daartegenover staan een laag rendement, een relatief hoog houtverbruik en het risico op rondvliegende vonken. Een open vuur kan ook rook in de kamer veroorzaken. Bij houtverbranding komen fijnstof en andere schadelijke stoffen vrij die het milieu en de luchtkwaliteit belasten. Hoeveel rook ontstaat, hangt onder meer af van de houtkwaliteit, het weer, de schoorsteentrek en het stookgedrag. Ook buren kunnen hinder ondervinden van de rook. Het mooie vlammenspel maakt een open haard aantrekkelijk als sfeerverwarming.
Welke soorten open haarden zijn er?
De traditionele open haard is vaak aan de voorzijde open, maar er bestaan ook hoekhaarden met zicht op het vuur vanaf twee kanten en doorkijkhaarden met zicht vanaf verschillende kanten. Het type haard bepaalt het vuurzicht en de plaatsing in de ruimte waarin u stookt. Een moderne haard met glas werkt daarentegen anders dan een echte open stookplaats.
Mag u een open haard nog gebruiken?
Er bestaat geen algemeen landelijk verbod op alle bestaande open haarden in Nederland. Gemeenten kunnen wel eigen regels en beperkingen voor houtstook vaststellen. Controleer daarom de plaatselijke voorschriften en raadpleeg de Stookwijzer voordat u gaat stoken. Gebruik uitsluitend droog, onbehandeld hout en stook niet bij ongunstige weersomstandigheden. Een open haard vraagt bovendien voldoende toevoer van verbrandingslucht. Nieuwe houtgestookte toestellen vallen onder andere eisen dan bestaande open stookplaatsen; de Europese Ecodesign-eisen betekenen niet dat iedere bestaande open haard automatisch verboden is.
Is een open haard gezond?
Nee, houtrook is niet gezond. Bij het verbranden van hout ontstaan onder meer fijnstof, koolmonoxide en andere verbrandingsproducten. Rook kan via de open stookplaats ook binnenshuis terechtkomen. Kinderen en mensen met gevoelige luchtwegen kunnen extra last ondervinden. Ook bij droog hout blijft uitstoot ontstaan; een goede schoorsteentrek neemt dat gezondheidsrisico niet volledig weg.
Veilig stoken en onderhoud
Laat de schoorsteen minimaal jaarlijks vegen en controleer de haard en rookgasafvoer regelmatig op beschadigingen of vervuiling. Roetafzetting en creosoot kunnen het risico op een schoorsteenbrand vergroten. Gebruik een stevig haardscherm tegen vonken en laat het vuur nooit onbeheerd branden. Hout met te veel vocht geeft meer rook en zorgt voor een onvolledige verbranding. Zorg daarnaast voor voldoende ventilatie en houd brandbare materialen op veilige afstand. Plaats daarnaast een werkende koolmonoxidemelder (CO-melder) volgens de installatievoorschriften. Koolmonoxide is niet te ruiken of te zien. Bij een vermoeden van koolmonoxide: verlaat de ruimte en schakel hulp in.
Welke alternatieven zijn er voor een open haard?
Een gesloten houtkachel heeft een regelbare luchttoevoer en benut de warmte doorgaans beter. Bij een houtkachel bepaalt het nominaal vermogen mede hoeveel warmte het toestel aan de ruimte afgeeft. Ook daarmee blijft verantwoord stoken belangrijk. Over het moderniseren van een bestaande open haard met een inzethaard leest u meer op onze aparte pagina.
Wie vooral een sfeervol vuur wil, kan kiezen voor een elektrische haard of een gashaard. Een elektrische haard heeft geen rookgasafvoer nodig en geeft een nagebootst vuurbeeld. Een gashaard biedt een regelbare vlam op gas, maar vereist een geschikte installatie. Een bio ethanol haard gebruikt bio ethanol als brandstof en vraagt aandacht voor ventilatie en veilig gebruik. Ook zonder rookkanaal komen verbrandingsproducten in de ruimte vrij. Wilt u juist met echte houtblokken verwarmen, dan is een gesloten houtkachel doorgaans de meest praktische keuze.
Wat kost het gebruik van een open haard?
De gebruikskosten hangen af van de prijs en hoeveelheid haardhout, hoe vaak u stookt en het onderhoud. Door het lage rendement is voor dezelfde warmte meer hout nodig dan bij een gesloten houtkachel. Reken ook op jaarlijks schoorsteenvegen en periodieke controle. Een open haard is daarom vooral een keuze voor sfeer, niet voor voordelige verwarming.
Wat is de juiste keuze? Persoonlijk advies over uw open haard
Twijfelt u of uw open haard geschikt is om regelmatig te gebruiken, of wilt u weten hoeveel warmte u ervan kunt verwachten? Bij DM Houtkachels in Wageningen kunt u terecht voor advies over houtverbranding, rendement en veilige houtgestookte verwarming.
Veelgestelde vragen over open haarden
Wat is het rendement van een open haard?
Een traditionele open haard heeft doorgaans een rendement van ongeveer 10 tot 20 procent. Veel warmte verdwijnt met de rookgassen naar buiten. Een moderne gesloten houtkachel kan door de beter regelbare verbranding een aanzienlijk hoger rendement behalen.
Mag ik mijn open haard nog gebruiken?
Er bestaat geen algemeen landelijk verbod op alle bestaande open haarden in Nederland. Gemeenten kunnen wel lokale regels voor houtstook vaststellen. Controleer daarom de regels van uw gemeente en raadpleeg het NHK Stookalert voordat u gaat stoken.
Kan ik mijn open haard ombouwen naar een houtkachel?
In veel situaties is een ombouw mogelijk. Een inzetmodel kan bijvoorbeeld in de bestaande opening worden geplaatst. De beschikbare afmetingen en de geschiktheid van de rookgasafvoer moeten vooraf worden beoordeeld.
Kan ik een houtkachel voor mijn open haard plaatsen?
Dat kan afhankelijk van de beschikbare ruimte en constructie een goede oplossing zijn. Een vrijstaande kachel kan bijvoorbeeld vóór of nabij de oude stookplaats worden geïnstalleerd en op een geschikte rookgasafvoer worden aangesloten.
Moet de bestaande schoorsteen worden vervangen?
Meestal niet. Eerst moet worden vastgesteld of deze technisch geschikt en veilig is voor het nieuwe toestel. Meestal kan een flexibel RVS-kanaal in een bestaande gemetselde schoorsteen worden aangebracht. In andere situaties is een nieuwe afvoer nodig.
Is een houtkachel zuiniger dan een open haard?
Een moderne houtkachel haalt aanzienlijk meer bruikbare warmte uit dezelfde hoeveelheid hout. Dit komt voornamelijk door de gesloten en beter regelbare verbranding en het hogere rendement.
